Polskie przedsiębiorstwa muszą przygotować się na nowe wyzwania związane z możliwością rekwizycji ich majątku na cele obronne. Nowa Ustawa o obronie Ojczyzny z 2022 roku oraz coroczne rozporządzenia MON określające limity świadczeń rzeczowych wprowadzają istotne ryzyko operacyjne, które wymaga odpowiedniego zarządzania w obliczu zmieniającej się sytuacji geopolitycznej.

‍

Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny w art. 628 ustanowiła prawną podstawę dla zobowiązania organów państwowych, przedsiębiorców oraz osób fizycznych do oddania posiadanych nieruchomości lub rzeczy ruchomych na cele obrony państwa, zwalczania klęsk żywiołowych oraz zarządzania kryzysowego. Minister Obrony Narodowej ma obowiązek corocznego określania rodzajów i maksymalnych ilości mienia, które może zostać wykorzystane w ramach świadczeń rzeczowych, co zapewnia przewidywalność i pozwala na oszacowanie skali potencjalnego ryzyka.

‍

400 nieruchomości i 192 samochody

‍

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 24 lipca 2025 r., maksymalne limity świadczeń rzeczowych na 2026 rok wynoszą 400 nieruchomości na potrzeby kwalifikacji wojskowej oraz 192 pojazdy samochodowe, 26 przyczep i naczep oraz 15 maszyn wraz z wyposażeniem na potrzeby ćwiczeń wojskowych i sprawdzenia gotowości mobilizacyjnej. Najbardziej narażone na rekwizycję są samochody ciężarowe wszystkich kategorii, pojazdy specjalne, furgony, busy, autobusy, a w szczególnych przypadkach także samochody osobowe.

‍

Wśród maszyn i sprzętu wojsko może zarekwirować przede wszystkim sprzęt budowlano-inżynieryjny jak koparki, spycharki czy równiarki, a także sprzęt przeładunkowy w postaci dźwigów, żurawi i podnośników oraz inne maszyny samobieżne i niesamobieżne. Jeśli chodzi o nieruchomości, dotyczą one głównie budynków mogących służyć jako lokalizacje komisji wojskowych, obiektów użytkowych nadających się na cele administracyjne oraz lokali o odpowiedniej powierzchni i wyposażeniu.

‍

Powyższe wartości oznaczają krajowe limity – tzn. łącznie nie więcej niż określona liczba np. pojazdów może być w danym roku objęta obowiązkiem świadczenia na cele obronne. Limity te w latach ubiegłych bywały inne (np. w 2024 r. przewidywano do 450 pojazdów i 110 przyczep, co zależy od aktualnych planów ćwiczeń i potrzeb wojska.

‍

Ryzyko operacyjne wynikające z obowiązków

‍

Czasowa utrata kluczowego sprzętu transportowego lub maszyn może spowodować poważne zakłócenia w działalności przedsiębiorstw, prowadząc do przerw w łańcuchu dostaw, opóźnień w realizacji projektów, niemożności świadczenia usług klientom oraz strat finansowych z tytułu kar umownych. Dodatkowo firmy muszą zmierzyć się z trudnościami w długoterminowym planowaniu inwestycji, koniecznością uwzględnienia ryzyka niedostępności sprzętu w harmonogramach oraz problemami z optymalizacją wykorzystania floty pojazdów.

‍

Choć państwo gwarantuje rekompensatę za zarekwirowane mienie, przedsiębiorstwa mogą napotkać opóźnienia w wypłacie odszkodowań, niewystarczającą wysokość rekompensaty w stosunku do rzeczywistych strat oraz dodatkowe koszty zastąpienia sprzętu poprzez wynajem czy leasing. Do kosztów pośrednich należą utracone korzyści z projektów, kary za nieterminową realizację zobowiązań oraz wydatki na dodatkową logistykę i reorganizację procesów.

‍

Procedura i odwołania od decyzji

‍

Procedura rekwizycji przewiduje, że decyzję o nałożeniu obowiązku wydaje organ samorządu terytorialnego na wniosek wojska, przy czym właściciel ma 14 dni na odwołanie, które jednak nie wstrzymuje wykonania obowiązku. Za uchylanie się od przekazania mienia grożą sankcje w postaci grzywny lub aresztu do 30 dni, co oznacza brak możliwości faktycznego opóźnienia przekazania sprzętu i konieczność natychmiastowej reorganizacji procesów biznesowych.

‍

Rozwiązania dla przedsiębiorców

‍

Firmy mogą mitygować ryzyko poprzez dywersyfikację majątku, czyli rozproszenie floty pojazdów między różne lokalizacje i inwestowanie w różnorodne typy sprzętu, co pozwala uniknąć nadmiernej zależności od jednego rodzaju wyposażenia. Istotne jest także planowanie operacyjne obejmujące identyfikację sprzętu krytycznego, analizę wpływu utraty poszczególnych jednostek na ciągłość działania oraz opracowanie planów awaryjnych z umowami ramowymi z firmami leasingowymi i wynajmującymi.

‍

Rozwiązania finansowe powinny obejmować polisy pokrywające straty z tytułu rekwizycji, ubezpieczenia od przerw w działalności oraz tworzenie rezerw kapitałowych na wypadek przerw w działalności. Równie ważne są strategie kontraktowe, takie jak rozszerzenie definicji siły wyższej o rekwizycję rządową, negocjowanie elastycznych terminów realizacji oraz dywersyfikacja dostawców w celu uniknięcia nadmiernej zależności od jednego wykonawcy.

‍

Rekompensaty

‍

Aktualne stawki rekompensaty na 2026 rok wynoszą od 0,52 do 0,84 zł za kilometr dla samochodów osobowych, około 491 zł za dobę dla samochodów ciężarowych o masie 2-8 ton, około 196 zł za dobę dla przyczep i naczep oraz około 439 zł za dobę dla maszyn budowlanych. Stawki te mogą jednak nie pokrywać rzeczywistych kosztów alternatywnego sprzętu, strat z tytułu przerwania projektów oraz kosztów przestoju załogi i dodatkowej logistyki.

‍

Szczególnie narażone na konsekwencje rekwizycji są firmy transportowe i logistyczne dysponujące największymi flotami pojazdów ciężarowych, firmy budowlane i infrastrukturalne posiadające specjalistyczne maszyny trudne do zastąpienia oraz firmy komunalne i utylitarne odpowiedzialne za ciągłość świadczenia usług publicznych. Te sektory powinny ze szczególną uwagą podejść do zarządzania ryzykiem rekwizycji.

‍

Co możesz zrobić już dziś?

‍

Zarządy przedsiębiorstw powinny przeprowadzić audyt majątku w celu identyfikacji sprzętu potencjalnie podlegającego rekwizycji, dokonać oceny wpływu utraty poszczególnych jednostek, zaktualizować polisy ubezpieczeniowe o ryzyko rekwizycji oraz opracować plany awaryjne na wypadek rekwizycji. W perspektywie długoterminowej kluczowe są dywersyfikacja floty, budowanie partnerstw strategicznych, inwestycje w alternatywne technologie oraz tworzenie rezerw kapitałowych i operacyjnych.

‍

Należy oczekiwać, że limity świadczeń rzeczowych mogą ulegać zmianom w zależności od sytuacji geopolitycznej, intensywności ćwiczeń wojskowych, rozwoju doktryny obronnej państwa oraz doświadczeń z poprzednich lat. Przedsiębiorstwa powinny regularnie aktualizować swoje analizy ryzyka i strategie mitygacji, dostosowując je do zmieniających się regulacji i okoliczności.

‍

Świadczenia rzeczowe na rzecz obrony stanowią realne ryzyko operacyjne, które przedsiębiorstwa muszą uwzględnić w swoich strategiach zarządzania ryzykiem. Chociaż skala rekwizycji jest ograniczona przez coroczne limity, a państwo gwarantuje rekompensatę, potencjalne konsekwencje dla ciągłości działania mogą być znaczące. Przedsiębiorstwa, które już teraz przygotują się na możliwość rekwizycji, będą mogły minimalizować jej negatywny wpływ na swoją działalność i utrzymać konkurencyjną pozycję nawet w warunkach ograniczonej dostępności kluczowego sprzętu.

‍

Jeśli jesteś zainteresowany analizą swojej sytuacji, jak wyglądać będzie Twoja sytuacja w świetle realizacji ustawy i rozporządzeń, skontaktuj się z nami: UMÓW SPOTKANIE

‍